Hér má sjá Ólaf Pá Höskuldsson sem er lýst sem sérstöku
glæsimenni í Laxdælu. Hér er hann á leið í mikla herför til
Írlands og honum er líst svo að hann hafi verið í brynju, með
gullroðinn hjálm á höfði, gyrtur sverði með gullrekin hjöltu,
krókaspjót og á skjöldinn var málað ljón með gulli.

Matur, sem í dag er kallaður þorramatur, er hefðbundinn íslenskur matur sem áður var borðaður allt árið um kring en er nú fyrst og fremst snæddur á þorranum. Sú hefð að snæða þorramat á þessum árstíma skapaðist upp úr miðri síðustu öld, þegar svokölluð þorrablót ruddu sér til rúms.  En á þorrablótum kemur fólk saman, snæðir þorramat og nýtur skemmtunar. Þessi matur er oftast verkaðar með gömlum aðferðum og borinn fram niðursneiddur í trogum.

SS bíður upp á fjölbreytt úrval af gómsætum þorramat, jafnt súrum sem ósúrum.

Endilega kynnið ykkur úrvalið frekar með því að smella á hnappana hér fyrir ofan.

Skarphéðinn og Helgi Njálsynir og Kári voru miklir vinir. Þeir kynntust í Orkneyjum og voru saman í víkingaferðum; fóru á milli landa til að berjast og ræna.

súrmatur

Súrsun er aldagömul aðferð til að geyma og verka matvæli. Aðferðin varð m.a. til vegna saltskorts í landinu fyrr á öldum. Slátrað var á haustin og maturinn sem til féll þurfti að endast til næsta hausts. Súrmatur er auðmeltanlegur og hollur vegna vítamína og steinefna sem síast úr mysunni yfir í súrmatinn.

Fagmenn SS leggja mikinn metnað í framleiðslu á súrmat og er hvergi til sparað. Í september eru sérvaldar kjötvörur soðnar og settar í kör með skyrmysu og geymdar í kæli. Reglulega er fylgst með sýrustiginu á skyrmysunni og skipt um mysu þegar virkni hennar minnkar. Að jafnaði er skipt um mysu fimm sinnum fram til janúar er varan er tilbúin til sölu. Framleiðsla á góðum súrmat er list og byggir á stöðluðum aðferðum en einnig tilfinningu þeirra sem að henni koma. Það er alltaf spenna þegar lokaafurðin er smökkuð áður en hún fer á markað.

Súrmatur er órjúfanlegur hluti þorramatar en fjölmargir kunna þó vel að meta góðgætið allt árið um kring. Súrsaður matur tilheyrir þjóðlegri matarhefð Íslendinga og það er gaman fyrir unga fólkið að læra að borða matinn sem hélt lífinu í íslenskri þjóð í gegnum aldirnar. SS súrsar hrútspunga, lundabagga, lifrapylsu, blóðmör, bringukolla og sviðasultu.

Sjá nánar hér til vinstri

Skarphéðinn og Helgi Njálsynir ásamt Kára Sölmundarsyni á leið í bardagann við
Markarfljót. Þeir eru búnir sínum bestu vopnum, allir í litklæðum og glæsilega

búnir. Skarphéðinn Njálsson stendur fremst með öxina, sem bar nafnið
Rimmugýgi.

hangikjöt

Helsti hátíðarmatur Íslendinga um aldir hefur verið hangikjöt. Birkireykta hangikjötið frá SS er sígilt og löngu landsþekkt. Það er aðeins framleitt úr fyrsta flokks hráefni sem gerir það mjúkt, safaríkt og hæfilega bragðmikið. Við reykingu á Birkireykta SS hangikjötinu er notað íslenskt birki. SS býður einnig nýja vöru sem kallast Taðreykt hangikjöt. Kjötið er verkað eftir gömlum íslenskum aðferðum sem hafa verið notaðar um aldir í sveitum landsins. Kjötmeistarar velja kjötið af kostgæfni, það er pækilsaltað og reykt við tað þar til réttum lit,  bragði og áferð er náð. Þannig verður kjötið bragðmeira og þurrara.

Tindfjallahangikjet er sunnlenskt sælgæti sem hefur unnið til gullverðlauna í fagkeppnum Meistarfélags kjötiðnaðarmanna og hentar vel í gjafir. Því er pakkað í lofttæmdar umbúðir og sett í sérsaumaðan strigapoka. Kjötið er algjört lostæti sem borðað er hrátt og hentar sérstaklega vel sem forréttur eða smáréttur. Tindfjallahangikjet er tilvalið á þorrablótið.

slátur

Slátur er hefðbundinn íslenskur matur sem er gerður úr innmat og blóði lamba. Slátur var haustmatur, gerður í sláturtíðinni. Fyrr á öldum og fram yfir miðja 20. öld fór sláturgerð fram á hverju heimili á Íslandi. Hún hefur farið smá minnkandi inn á heimilum undanfarin ár en þó eru ennþá margar fjölskyldur sem halda í hefðina og taka slátur saman. 

Þegar keypt er eitt slátur í verslun í sláturtíð inniheldur það: Mör, blóð, lifur, hjarta, nýru og sviðinn haus. Einnig fylgja tilbúnir próteinkeppir sem rutt hafa sér til rúms á síðustu árum. Hægt er að kaupa kalóneraðar kindavambir sérstaklega. Keppirnir eru fylltir með blöndu af niðurskornum mör, mjöli (rúg og höfrum) og ýmist blóði eða hakkaðri lifur og oft einnig nýrum. Opinu á keppunum er lokað og þeir soðnir í 2-3 klukkutíma. Slátur er ýmist borðað heitt eða kalt og stundum er það súrsað í mysu. 

Tilbúið og soðið slátur, bæði blóðmör og lifrarpylsa fæst í verslunum árið um kring en sumir líta þó fyrst og fremst á það sem þorramat enda þykir bæði nýtt og súrt slátur ómissandi á þorrabakkanum. Slátur er járn- og A vítamínríkur matur sem er nauðsynleg viðbót nú til dags vegna mikillar neyslu á pasta og hvítu kjöti sem inniheldur ekkert járn. Slátur er því allt í senn hollur, góður og ódýr matur.

 

(Hin skapmikla) Hallgerður Langbrók átti oft í deilum við aðra. Hér lætur hún
Skarphéðinn Njálsson og bróður hans heyra það og kallar þá „taðskegglinga“. Bak
við hana stendur Þráinn tengdasonur hennar, hann heldur fast um pyngju sína og
neitar að greiða bætur fyrir vandræði sem hann kom þeim í á Orkneyjum.

svið og sviðasulta

Svið eru hefðbundinn íslenskur matur og eru sviðnir og hreinsaðir hausar af lömbum. Sviðin eru
klofin í tvennt og eru helmingarnir kallaðir sviðakjammar. Svið hafa verið borðuð á Íslandi frá
fornu fari og þykja mörgum þau sælgæti. Raunar hafa hausar verið nýttir til matar í mörgum
löndum og víða þótt besti bitinn af skepnunni.

Flestir tengja svið, sviðakjamma og sviðasultu einkum við þorramat en þessi vara er vinsæl árið
um kring. Svið á að sjóða í saltvatni í 1-1 1/2 klukkustund en ef á að nota þau í sviðasultu eru þau
soðin í 2 klukkustundir eða lengur til að auðvelt sé að losa kjötið af beinunum. Hefðbundið er að
bera svið fram með kartöflustöppu eða soðnum kartöflum og rófustöppu.

Sambúð Hallgerðar Langbrókar og Gunnars Hámundarssonar á Hlíðarenda var stormasöm og skaphörku Hallgerðar oft kennt um. Á myndinni eru þau hjónin á mikilli úrslitastundu; Gunnar berst fyrir lífi sínu og hefur slitið bogastrenginn sinn og biður Hallgerði um „lepp“ ú hári hennar í nýjan bogastreng en Hallgerður neitar og segir: „Þá skal ég muna þér kinnhestinn og hirði ég aldrei hvort þú verð þig lengur eða skemur“. Þar með voru örlög Gunnars ráðin.

Saltað kjöt

Taktu þátt í Saltkjötsleik SS.

3 vinir SS á Facebook vinna 3 kg af  gómsætu völdu saltkjöti næsta mánudag
– daginn fyrir Sprengidag
.

th_hnappur

 

Söltun á kjöti er eins og súrsun og reyking og er gömul og gild geymsluaðferð. Á haustin var saltað í tunnur og kjötið fergt í saltpækli og nýttist þannig á milli ára.

Saltkjöt er vinsæll og góður matur. Í samræmi við ráðleggingar Manneldisráðs um minnkun á saltneyslu hefur SS dregið úr saltinnihaldi í öllum sínum vörum þ.m.t. saltkjöti og býður einnig sérstaklega saltskert saltkjöt sem valkost. Saltkjöt er lagt í saltpækil í 10-12 daga og því síðan pakkað í vacum-pakkningar til hagræðis fyrir neytendur.

Saltkjöt er mjög orkuríkur og góður matur og hefur verið góð undirstaða í  fæðu Íslendinga í gegnum tíðina, sem oft var í harðbýlu umhverfi. Saltkjöt og baunir er íslenskur réttur sem er á borðum á fjölmögum íslenskum heimilum á Sprengidaginn, en er þó alls ekki bundinn við hann eingöngu og var áður algengur allan ársins hring.

SS býður saltað lambakjöt,-hrossakjöt og -folaldakjöt.

 

Skarphéðinn renndi sér fótskriðu á ísi lögðu Markarfljóti og
svellið var svo hált að var sem fugl flygi yfir ána. Skömmu
síðar klauf hann höfuð Þráins þannig að jaxlarnir dreifðust
um ísinn.

Þorrablót

Þorrablót er íslensk veisla sem haldin er á þorra með þjóðlegum gamaldags mat, drykk og siðum. Þorrablótin eiga upptök sín að rekja til íslenskra stúdenta í Kaupmannahöfn rétt fyrir aldamótin 1900. Þeir héldu saman veislu og minnstust gömlu goðana í þakklætiskyni fyrir fornöldina. Veislusalurinn var búinn fornum goðum, skjaldarmerkjum og öndvegissúlum. Langeldar brunnu á gólfinu og samsætið byrjaði með griðasetningu að fornum sið.Við samdrykkjuna var guðanna minnst, Óðins, Þórs, Freys, Njarðar, Braga, Freyju og fleiri.

Þorrablótin lögðust svo af en um miðja tuttugustu öldina var þessi gamli siður tekinn upp aftur þar sem áhersla var á gamaldags íslenskan mat. Síðan hefur tíðkast að halda þorrablót og fara flestir íslendingar á eitt slíkt á þorranum.

Þorramatur samanstendur af fjölbreyttum mat þar á meðal: kæstum hákarl, súrsuðum lambaafurðum, sviðum og sviðasultu, lifrapylsu, blóðmör, harðfisk, rúgbrauð, hangikjöti, selshreifum, saltkjöti, rófustöppu, kartöflum, flatkökum, síld og fleira mætti telja. Algengt er að drekka íslenskt brennivín með þorramatnum.

 

icon1
Njáll
icon2
Flosi
icon3
Gunnar
icon4
Bergþóra
icon5
Kári
icon6
Höskuldur
icon7
Hallgerður
icon8
Skarphéðinn